Les croix de l'Yser (1928)

Na het gigantische succes van Monsieur mon chauffeur (Lux Film verkocht kopieën in wel acht landen!) zette Gaston Schoukens koers naar Parijs, waar hij bijna een jaar in de filmstudio's doorbracht en tevens meewerkte aan een inmiddels vergeten melodrama, Tu ne sauras jamais. Bij zijn terugkeer produceerde en realiseerde hij, op 27-jarige leeftijd en met zijn gebruikelijke dosis lef, een patriottische spektakelfilm n.a.v. de tiende verjaardag van de wapenstilstand van 1918. Coregisseur was Paul Flon, die vanaf de opkomst van de klankfilm zijn vaste assistent en cameraman werd. Les croix de l'Yser vertelt het aandoenlijke verhaal van twee broers die zij aan zij vechten in de Vlaamse loopgraven. Een van hen geeft zijn leven om zijn oudere broer te redden, waarop hij sterft in de armen van zijn bejaarde moeder, in allerijl naar het veldhospitaal overgekomen. Voor de rol van de mater dolorosa koos Schoukens een tachtigjarige actrice van het Théâtre du Parc, Madame Roy-Fleury, wier diepgegroefde gezicht en witte haren symbool stonden voor al het oorlogsleed. Altijd even gewiekst, slaagde Schoukens erin zijn film aan een Parijse verdeler te slijten. De titel veranderde in La plus belle histoire des poilus de France en de productie werd bij ons voorgesteld als "een grote Franse film over de oorlog". Kortom: succes verzekerd. Met de opbrengst van dit pacifistische melodrama kon Schoukens eindelijk zelf een kleine studio inrichten, waar hij La famille Klepkens zou draaien, de eerste Belgische klankfilm (weliswaar met fonoplaten).